Jongeren lijden onder het lekken van pikante selfies

Ze durven klasgenootjes niet onder ogen te komen of ontwikkelen zelfs een schoolfobie. Ggz-instelling De Hoop ziet steeds meer jongeren die lijden onder het lekken van pikante selfies of internetpesten.

GGZ-instelling De Hoop zag het aantal slachtoffers van sexting en internetpesten de afgelopen drie jaar snel groeien. Bij 40 procent van de jongeren die zij in haar kliniek in Dordrecht begeleidt, speelt het lekken van naaktfoto's of ander kwetsend gedrag via social media een rol.

,,Het tegen je zin verspreiden van naaktfoto's of pikante selfies op school kan tijdelijk echt je leven verwoesten. Het kan jongeren wanhopig maken'', zegt psycholoog Annelies van Pelt van De Hoop. Kinderen ontwikkelen soms een schoolfobie, of een echt trauma waarbij ze de schok en schaamte steeds herbeleven. Er kan verslavingsgedrag ontstaan of er zijn dwang gedachtes.

Eenzaamheid, argwaan en ook verlies van zelfrespect en depressies zijn geen uitzondering. ,,Pikante selfies die door een ex-vriendje of andere pesters worden gelekt verspreiden zich heel snel op Instagram of Snapchat. Jongeren kunnen zich compleet verloren voelen: 'Ik heb er geen vat op. En zo'n bloot foto blijft tot in de eeuwigheid op internet staan'.'' De nu 23-jarige B. kon wel door de grond zakken, toen de pikante selfie die ze voor een jongen had gemaakt was gelekt onder al zijn vrienden. Later had iedereen op de school de foto. Het was de grap van de dag.

Veel kinderen lachten zich rot om de foto waarop ze halfbloot poseerde, vertelt ze. ,,Ik sloot me in de pauze op in de wc. Ik schaamde me kapot'', herinnert ze zich nu een paar jaar later. B. krabbelde op eigen kracht weer op. Maar dat lukt helaas niet iedereen. De wanhoop kan in het ergste geval tot depressies lijden, ziet psycholoog Van Pelt. ,,Jongeren zien het leven niet meer zitten, of ze durven niet meer naar school. Ze hebben het gevoel dat ze voorgoed hun imago zijn verloren.

Het zelfvertrouwen wordt aangetast.'' Want ook de kritiek op de verleidelijke foto's op social media is soms heel pijnlijk als jongens schaamteloos roepen of schrijven: 'Goh wat ben jij dik!' of 'Wat ben jij lelijk!'' De 22-jarige Jess zat op het vmbo op het Leerpark en herinnert zich hoe twee keer per week naaktfoto's van 13- tot 15-jarige meisjes voorbij kwamen. ,,Op een gegeven moment word je ouder en doe je aan die verspreiding niet meer mee.

Maar ik weet zeker dat de meisjes nu veel eerder met dat soort naaktselfies beginnen. Omdat seksualiteit op social media normaal is. Meisjes zien al die verleidelijke chickies van 23 en 24 op instagram en willen dat ook.'' Via Snapchat worden volgens Jess nu veel vaker dan toen pikante selfies gestuurd. ,,De jongens sporen die meisjes enorm aan. Die zijn allang blij als ze een fotootje krijgen van een tiet.

Als zo'n meisje een jongen echt leuk vindt en hij verspreidt haar foto daarna onder zijn vrienden, dan is dat sneu natuurlijk.'' Het vertrouwen in de mensen om je heen kan een flinke deuk krijgen. Ook de 24-jarige studente Lieke kent als geen ander de impact van internetpesten. Sinds een jaar krijgen zij en twee van haar vriendinnen voortdurend via Facetime oproepjes en er komen aan de lopende band berichtjes binnen via de app en I-Messenger van een onbekende jongen.

,,Het is een raar verhaal. We worden steeds gebeld op Facetime en als je opneemt, zien we ranzige beelden. Als we niet opnemen, stuurt hij rare berichten via I-message of app: 'Je bent een mietje'. Dat soort kreten. Hij gebruikt onze namen, dat geeft aan dat hij ons kent. Dat maakt het eng.'' Lieke is door het stalken behoorlijk wantrouwig en voorzichtig geworden.

,,Als een jongen nu zegt: 'Hé, ik vind je leuk. Zullen we afspreken en mag ik je nummer', dan zeg ik dus 'nee'.'' De hond uitlaten durft ze 's avonds al niet meer. En laatst zat ze in haar eentje op het perron van een station toen haar adem stokte. 'Kreeg ik opeens een berichtje, 'Kan het?' Dan word je echt wel bang. 'Waar staat-ie?' Je weet niet wat hij van plan is. Tot hoever gaat-ie? Misschien heeft hij een zieke geest. '

De Dordtse en haar vriendinnen vrezen dat meer meiden het slachtoffer zijn van de stalker. ,,Ik kan me voorstellen dat het echt moeilijk is als je jonger bent en je kunt dit niet met je vriendinnen delen. Wij hopen ooit zijn identiteit te achterhalen. Maar het is lastig. Want hij wisselt steeds van nummer via een prepaid telefoon. De politie kan daardoor niets doen.''

Het Insula College aan het Halmaheiraplein probeert wat betreft dit soort praktijken de vingers aan de pols te houden. ,,Onze school heeft geen beleid met betrekking tot sexting. Wel hebben we de impact van sociale media standaard in ons lesprogramma. Al in de brugklas, in het vak Mediawijsheid'', vertelt directeur Marien Smits. ,,De leerlingen moeten zich ervan bewust zijn dat alles wat online komt altijd terug te vinden is.

Natuurlijk hebben wij ook gevallen gehad van kinderen van wie foto's online zijn verschenen terwijl de betreffende leerling dat niet wilde. In zo'n situatie gaan de leerling en mentor in gesprek. Wij moeten als school om die leerling heen gaan staan. Jongeren maken fouten, ze moeten nog leren. Een van de eerste dingen die we vragen is of de ouders er al van weten.

Kinderen zitten vaak vol schaamte, maar we vinden het belangrijk dat de ouders erbij betrokken worden.'' De Hoop ggz werkt met een hulpprogramma van veertien weken voor meiden en jongens van 12 tot 18 jaar die psychische problemen hebben. Een groeiend deel ervan gaat gebukt onder seksueel getint pestgedrag op internet. De begeleiding is soms in deeltijd.

Bij ernstiger psychisch letsel worden de kinderen veertien weken lang fulltime in de kliniek opgenomen. De smartphone wordt tijdens de opname behoorlijk in de ban gedaan. In het begin mag er slechts één uur per dag op worden gekeken. ,,We kijken dan over de schouders mee'', vertelt psycholoog Van Pelt. ,,Wat is het risicogedrag? Wat zijn de valkuilen?

Schermen ze hun profiel af voor onbekenden? En als een onbekend persoon met een meisje wil chatten, dan adviseren we haar het niet te doen. Want is die jongen wel wie hij zegt dat hij is?'' In de loop van de behandeling krijgen de jongeren, gewapend met nieuwe gebruiksinstructies, de regie over hun mobieltje terug. Tijdens de therapie krijgen de jongeren ook hulp bij traumaverwerking.

Ze werken aan hun zelfvertrouwen en ze leren hun emoties te reguleren. Sommige meisjes zijn boos. Ze kunnen alleen nog maar boos denken, zich boos voelen en boos doen. Wij leren ze op een andere manier met hun emoties om te gaan.'' Om echt rust te hebben gaan ze soms tijdelijk naar school op het terrein van De Hoop. Even weg uit de heksenketel van de eigen klas waar ze door het lekken van die naaktfoto het lachertje waren.

Van Pelt vindt het belangrijk dat ouders áltijd achter hun kinderen blijven staan. ,,Zorg als ouders dat de vertrouwensband met je kind goed is, zodat je kinderen hun hart durven luchten. Maak dingen bespreekbaar, dat kan ook gewoon aan de keukentafel.'' Met veel belangstelling volgde Van Pelt de enorme publiciteit rond Patricia Paay toen er onlangs een plasseksfilmpje tegen haar wil was verspreid. Over de inhoud van het filmpje heeft Van Pelt geen oordeel, maar ze vindt dat Paay daadkrachtig optrad.


,,Ze gaf echt het goede voorbeeld door meteen aangifte te doen. Ze liet zien: 'Dit overkomt me wel. Ik ben gekrenkt in mijn trots. Maar ik sta weer op. En ik ben er weer'.'' ,,Het is een boodschap die we aan alle jongeren geven'', vervolgt ze. ,,Ook vanuit onze christelijke gedachte: 'Er is mij veel overkomen, maar ik heb bestaansrecht'. Je kunt nog zo de grond zijn ingetrapt, maar jij bent goed en je hebt bestaansrecht.''


Jongeren kunnen jarenlang psychische problemen houden door sexting of online pesten. Lange tijd vond L. het moeilijk om te praten over wat haar was overkomen. Haar identiteit werd gestolen op Instagram en de pester plaatste seksueel getinte filmpjes onder de naam van L. Na drie jaar vertelt ze openhartig haar verhaal. ,,Ik lag 's nachts huilend in bed en voelde me nergens meer veilig.''

,,Ik was dertien toen ik op oudejaarsavond opeens op Instagram werd gevolgd door iemand met mijn naam. Er was een nep-account aangemaakt. Iemand deed zich voor als mij. Diegene gebruikte mijn foto's. De teksten die eronder stonden waren allemaal seksistisch. Ik heb toen samen met mijn ouders aangifte gedaan, maar zolang ik niet kon bewijzen wie erachter zat, kon niemand iets voor me doen. Ik wist niet wie het gedaan had.''

Het account was zo snel als het tevoorschijn kwam weer verdwenen. L. bleef negen maanden lang weg van alle sociale media. Daarna maakte ze toch weer een Instagram-account aan. Het was inmiddels een tijd geleden en L. verwachtte niet dat het nog eens zou gebeuren. ,,Precies een jaar later begon het opnieuw. Dit keer werden onder mijn naam vreemde filmpjes geplaatst, waarop seksuele handelingen werden gedaan.

Vergeleken bij deze periode stelde de eerste keer weinig voor. Ook nu deden we aangifte, tevergeefs.'' Haar moeder vult aan: ,,Niemand neemt de verantwoordelijkheid. Het lijkt wel alsof mensen het niet belangrijk genoeg vinden. De school van mijn dochter voelde zich aangevallen toen we daar vertelden wat er speelde. Ze hadden hier niets mee te maken en konden niets voor ons doen, was de reactie.''

,,Ondanks dat ik wist dat mijn vrienden en familie heus niet dachten dat ik het was, vond ik het heel erg dat er blijkbaar iemand was die wilde dat mensen dat wel geloofden. Ik vertrouwde niemand meer, want ja, iedereen kon het zijn. Voor zover ik wist was er niemand die een hekel aan me had. Ik voelde me nergens meer veilig. Zelfs thuis niet. Ik was bang dat er opeens iemand voor de deur zou staan. Ik ging nog wel naar school, maar tegen mijn zin. '

s Nachts lag ik huilend in bed. Mijn ouders zagen ook dat het niet goed met me ging. Ik zat helemaal niet lekker in mijn vel. Uiteindelijk kreeg ik hulp van een psycholoog. Erover praten kostte me de eerste tijd veel moeite. Langzaam werd dat makkelijker. Ik heb er wel van geleerd, al keek ik sowieso al wel uit online. In mijn geval ging het om normale foto's, maar het blijft heel erg dat iemand zich online zo makkelijk als een ander voor kan doen of iemand op een andere manier het leven zuur kan maken.

De daders hebben geen idee hoeveel schade ze aanrichten in iemands leven. Sinds mijn identiteit voor de tweede keer werd gestolen, zit ik niet meer op sociale media. Dat ben ik ook niet van plan. Familie en vrienden mogen ook geen foto's op Facebook plaatsen waar ik op sta. Dat houd ik heel goed in de gaten. Sociale media zijn gewoon gevaarlijk. Nog ieder jaar ben ik rond de jaarwisseling bang dat het opnieuw gebeurt. En dat zal nog wel lang zo blijven.'' AD 4-3-2017