De schade van de indirecte gevolgen

Afgelopen maandag werd ik wakker met het nieuws over de ontuchtzaak in Amsterdam. Een man van 27 misbruikte mogelijk vijftig kinderen van 0 tot 4 jaar. Ouders van (mogelijke) slachtoffers zijn ingelicht en opgevangen, burgemeester Van der Laan heeft de media verzocht zich terughoudend op te stellen.

Op het moment dat ik dit schrijf, weten we nog weinig, maar ik kan al wel een aantal zaken voorspellen. De misbruikte kinderen worden onderzocht en geobserveerd en waar nodig worden zij behandeld. Daar heb ik alle vertrouwen in; in Nederland hebben we daarin grote deskundigheid opgebouwd. Maar wat gebeurt er nog meer? Zo'n kind zal worden bekeken door de buurt en de familie. De een doet dat met mededogen, de ander met nieuwsgierigheid en een zekere sensatiezucht. Al dan niet in het bijzijn van het kind wordt aan de ouder gevraagd ‘hoe het nu gaat'. Met de beste bedoelingen, daar niet van, maar toch; de toon laat vaak niets te raden over.

En zo'n vraag wordt niet eenmaal gesteld, maar vaker, door meer mensen ook door mensen die de ouders niet een kennen. En dat gaat een tijdje door, want over een jaar is nog niemand het vergeten. Na zo'n lange tijd zullen er trouwens nog steeds mensen zijn die ‘iets' aan het betreffende kind menen te zien. En wat dat is houden ze echt niet voor zich. In eerste instantie zullen er zelfs ouders zijn die hun kind liever niet met een van de slachtoffertjes laat spelen, want ‘je weet maar nooit'. Wat ze daarmee bedoelen weten ze zelf niet, maar het effect van hun gedrag is dat het slachtoffertje in de kou staat.

De gevolgen voor slachtoffers van dergelijke reacties noemen we secundaire traumatisatie, ofwel de negatieve gevolgen van het openleggen van het seksueel misbruik. Er zijn nog meer factoren die bijdragen aan secundaire traumatisatie. In het kader van deze ontuchtzaak schat ik dat zeker de helft van de ouders van de slachtoffertjes schuldgevoelens zal ontwikkelen vanwege het feit dat ze hun kind naar de crèche hebben gebracht. Deze ambivalente gevoelens sluimerden al, maar ze waren hanteerbaar. Maar nu...?

Ook voorzie ik bij een aantal ouders huwelijksproblemen. Want stel dat de man altijd al vond dat zijn  vrouw moest thuisblijven om voor de kinderen te zorgen, terwijl zij o zo graag wilde werken en de crèche heeft doorgedrukt! En dan nog iets: deze ontucht zaak is ontdekt nadat kinderporno van Nederlandse makelij in de VS opdook . Dus niet omdat een van de ouders van de kinderen aan de bel heeft getrokken. Reken maar dat menig ouder zich vertwijfeld afvraagt wat hij of zij gemist heeft.

Een reken ook maar dat familie, vrienden en kennissen zich afvragen hoe het bestaat dat deze ouders niets aan hun kinderen hebben gemerkt.  En dat sommige mensen hun zelfgenoegzame overtuiging, dat ze zelf wel altijd alles aan hun kind merken, echt niet voor zich houden. De directe gevolgen van seksueel misbruik zijn ernstig. De indirecte gevolgen, in de vorm van secundaire traumatisatie, zijn minstens even groot en erg. Die secundaire traumatisatie kunnen we niet helemaal vermijden maar wel een beetje. Door de slachtoffertjes van deze ontuchtzaak en hun ouders niet te belasten met onze meningen en ideeën. Column Willeke Bezemer AD 18-12-2010.