Meer rechten voor slachtoffer misdrijf

Op 15 december van het vorig jaar heeft de Eerste Kamer haar goedkeuring gegeven aan het ingediende wetsvoorstel "Verbetering positie slachtoffers in het strafproces'. De invoeringsdatum is vastgesteld op 1 januari 2011. Daarmee komt een aantal maatregelen in zicht die de positie van het slachtoffer aanzienlijk zal verbeteren en die leiden tot een betere balans tussen de positie van slachtoffer en die van de dader.

De belangrijkste maatregelen summier beschreven: 

Schaderegeling.

Met politie en OM zijn afspraken gemaakt om de huidige schadebemiddeling een andere invulling te geven. Op dit moment is er sprake van een grote diversiteit in uitvoering van schadebemiddeling. In de nieuwe situatie zal er geen sprake meer zijn van bemiddeling, maar zal in alle eenvoudige zaken waarin snel duidelijkheid verkregen kan worden over de omvang van de geleden schade en waarin de dader deze wil vergoeden door de politie het schadeverhaal geregeld worden. Lukt dit niet, om welke reden dan ook, dan vindt geen schaderegeling door de politie plaats en zal dit in een later stadium door het OM opgepakt worden.

Uiteindelijk kan de rechter een schadevergoeding aan de dader opleggen. Tegelijkertijd worden de criteria voor het voegen (het verhalen van de schade op de verdachte in het strafproces) uitgebreid. Zo kunnen slachtoffers van daders onder de 14 jaar met het ingaan van de wet ook voegen. De ouders van deze minderjarigen zijn dan verantwoordelijk voor het betalen van de schade. Ook mogen slachtoffers van (meestal) een veelpleger van wie de strafzaak ad informandum wordt gevoegd zich voor hun schade voegen. Voorheen konden alleen slachtoffers voegen in het strafproces als hun zaak ten laste werd gelegd. Alle overige slachtoffers konden dan alleen via een (kostbare) civielrechtelijke procedure hun schade zien te verhalen.

Voorschotregeling.

Deze houdt in dat de Rijksoverheid aan slachtoffers die een schadevergoeding toegewezen hebben gekregen en deze na acht maanden nog niet hebben ontvangen het (resterende) bedrag uitkeert. Later verhaalt de Rijksoverheid dit bedrag (via het CJIB) weer op de dader. De regeling geldt voorlopig alleen voor slachtoffers van geweld- en zedendelicten. Daarmee komt een eind aan de frustratie van het slachtoffer die of zijn geld niet krijgt of jarenlang wacht op de afbetaling van de kant van de dader. De politie heeft hiermee geen bemoeienis.

Vernieuwd slachtofferloket.

Op dit moment zijn vier pilots gaande die zullen leiden tot een blauwdruk voor het vernieuwde slachtofferloket. Het streven is erop gericht om in elke regio/arrondissement een vernieuwd slachtofferloket in te richten. Zo'n slachtofferloket is een voorziening waarin medewerkers van politie, Slachtofferhulp Nederland en het OM samenwerken om de informatievoorziening van en naar slachtoffers te regelen. Verder hebben zij tot taak om de schaderegeling, het voegen, het uitvoeren van het spreekrecht, de rechtszitting en het gesprek met de OvJ te begeleiden/organiseren. De bedoeling is dat er voor het slachtoffer 1 adres, 1 telefoonnummer, 1 loket is waar hij/zij zich kan melden.

Informatieverstrekking aan slachtoffers.

De nieuwe wet zegt dat informatie over de strafrechtelijke procedure (met inbegrip van de afloop) tegen de verdachte verstrekt moet worden. In strikt formele zin betekent dit dat de politie verplicht wordt het slachtoffer te informeren over wat er met de aangifte gebeurt (opleggen of onderzoek) en op welke wijze ‘de zaak' door de politie wordt afgedaan (einde onderzoek zonder dader of einde onderzoek met dader en overdracht naar OM).  

Inzage in het strafdossier.

Slachtoffers krijgen het recht om het zaakdossier in te zien. De OvJ kan bepalen om onderdelen van het dossier (nog) gesloten te laten, indien het opsporingsonderzoek of andere zwaarwegende belangen dit vragen.

Inbrengen van stukken.

Het slachtoffer kan zelf stukken in het dossier laten opnemen. De OvJ is hiervoor in eerste instantie het aanspreekpunt; de politie zal hiermee niet of nauwelijks geconfronteerd worden.

Spreekrecht.

Het spreekrecht geeft het slachtoffer de mogelijkheid om te vertellen welke gevolgen het slachtofferschap met zich meegebracht hebben. Er kan gebruik gemaakt worden van het spreekrecht als er sprake is van strafbare feiten waarop 8 jaar of meer gevangenisstraf staat of in geval van een aantal met name genoemde zeden- en geweldsdelicten.

Bijstand raadsman en tolk.

Een slachtoffer heeft recht op bijstand van een raadsman en/of tolk. Ook wanneer een slachtoffer de kosten hiervan zelf niet kan opbrengen kan onder voorwaarden in bijstand worden voorzien. Slachtofferhulp Nederland kan hierin ondersteunen.

Verplichte verschijning ouders minderjarige verdachten.

Deze maatregel wordt voorlopig niet ingevoerd, maar heeft tot doel om ouders van minderjarige verdachten meer verantwoordelijkheid te laten nemen voor de daden van hun kinderen. Gezien de complexiteit heeft de minister besloten deze maatregel eerst grondig voor te bereiden alvorens tot invoering over te gaan.