Ouderenmishandeling

Het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere (55+) staan, waardoor de oudere persoon (herhaaldelijk) lichamelijk en/of psychische en/of materiële schade lijdt, dan wel vermoedelijk lijden zal en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid.

De afhankelijkheid kan bestaan uit materiële, fysieke, psychische of sociale afhankelijkheid of een combinatie daarvan.

Uit de definitie blijkt, dat er sprake moet zijn van een persoonlijke of professionele relatie tussen de dader en het slachtoffer. Ouderenmishandeling kan betrekking hebben op gezins- of familierelaties (persoonlijk), maar ook op relaties met o.a. artsen, verzorgend personeel, advocaten (professioneel) waarbij het wederzijdse vertrouwen een centrale rol speelt.

Belangrijk om bij het bovenstaande te weten is dat een oudere soms moedwillig wordt mishandeld, maar aan de andere kant kan een mishandeling ook het gevolg zijn van overbelasting van de mantelverzorger. Er hoeft dus geen sprake van opzet te zijn. Dat wil niet zeggen dat het niet gestopt moet worden.

De verzorgers handelen uit onmacht. Zij beseffen soms niet eens dat ze te ver gaan. Hun acties komen voort uit onmacht en zijn eigenlijk een noodkreet. De intensieve zorg voor een ouder is bijna niet meer te combineren met een parttime baan en een jong gezin. De drempel om professionele zorg er bij te vragen is hoog. Ze vinden dat ze het zelf moeten kunnen. (20% van de Nederlanders is mantelverzorger)

Bij opzettelijke mishandeling weten daders heel goed wat ze doen. Ze mishandelen uit financieel gewin, desinteresse of wraak. Soms wortelt ouderenmishandeling in een lange traditie van familiegeweld en -conflicten.

Uit onderzoek is gebleken dat 5,5 % van de zelfstandig wonende ouderen wordt mishandeld. Dit betekent dat 1 op de 20 ouderen wordt geconfronteerd met een vorm van ouderenmishandeling.

Vormen en signalen van ouderenmishandeling:

Ouderenmishandeling kent maar liefst zes verschijningsvormen.

  1. Lichamelijke mishandeling:
    slaan, schoppen, vastbinden, drogeren (blauwe plekken, snij- schaaf- of brandwonden, zwellingen, botbreuken).
  2. Psychische mishandeling:
    beledigen, treiteren, intimideren, vernederen, vals beschuldigen. (verwardheid, angst, overdreven schrikreactie bij plotselinge geluiden of gebeurtenissen, woede, verdriet, wanhoop, schuchterheid).
  3. Verwaarlozing:
    onthouden van lichamelijke en/of medische zorg. Negeren van geestelijke behoeften. (plotselinge vermagering, uitdroging, vervuiling van zichzelf en/of kleding en/of huis; verdriet, wanhoop, woede, slaap- en eetproblemen).
  4. Uitbuiting:
    afpersen, ontvreemden geld of goederen, financieel kort houden, misbruik van goedgelovigheid, valse beloftes. (onverklaarbaar geldtekort, schulden, geen geld voor eten, huurachterstand, plotselinge of onverklaarbare geldopnames, geen waardevolle spullen, onvoldoende voorzieningen in huis)
  5. Seksueel misbruik:
    aanranding, verkrachting, ongewenst confronteren met pornografisch materiaal. (bloedvlekken in kleding en beddengoed, geslachtsziekten, kneuzingen aan de binnenkant van de dijen, problemen met zitten en lopen, hevige onrust bij (ont)kleden, wassen of onderzoek, depressie, nachtmerries)
  6. Schending van rechten:
    geen vrijheid, privacy en zelfbeschikking wordt ingeperkt, geen bezoek, geen telefoon. (geen kennis van persoonlijke post, nooit alleen met bezoek of bezoek wordt geweigerd, mag de deur niet uit, mag geen telefoon hebben).

De verschillende soorten van ouderenmishandeling komen naast elkaar voor.

Signalen kunnen verder nog zijn:

Onsamenhangende en tegenstrijdige verklaringen voor lichamelijke verwondingen door de oudere en verzorger.

  • Verzorger toont zich onverschillig voor het wel en wee van de oudere, verzorger vertoont verschijnselen van overbelasting.
  • De huishouding en verzorging van de ouderen worden verwaarloosd.
  • Er wordt gescholden en geschreeuwd in aanwezigheid van hulpverleners.
  • De oudere krijgt geen gelegenheid om alleen met de hulpverlener te praten.
  • De betrokkenen proberen de hulpverlener buiten de deur te houden.

De kans op mishandeling neemt toe naarmate de afhankelijkheid groter wordt. De last van het zorgen kan de draagkracht van de verzorger overschrijden. Het isolement van de ouderen kan mishandeling in de hand werken. Het risico neemt toe met het ouder worden. Vooral boven de 75 jaar. Meestal zijn vrouwen slachtoffer. Vaak ook weduwen.

Samenwonende ouderen blijken vaker mishandeld te worden dan alleen wonende. Kinderen die op jeugdige leeftijd zijn geconfronteerd met geweld in het gezin zien dit vaker als middel om conflicten op te lossen of frustraties af te reageren.