Hulpverleensters aan het woord

Vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld zijn daar niet van de ene op de andere dag in verzeild geraakt. 'Het is een sluipend proces', vertelt Rozemarijn. Zij is hulpverleenster van het Steunpunt Relationeel Geweld, een onderdeel van Vrouwenopvang Amsterdam.

Veelal begint het allemaal heel romantisch. De man is charmant en attent. Hij behandelt de vrouw in kwestie als een prinsesje. Tegenover haar vriendinnen schildert ze hem af als een geweldige man. Rozemarijn vergelijkt deze fase het met het spinnen van een web. De fundering van een zeer hechte relatie wordt hier gelegd.

Dan steekt jaloezie of achterdocht de kop op. De vrouw wil weer eens op stap met haar vriendinnen, naar de film bijvoorbeeld of naar een feestje. De man bewerkt haar met emotionele argumenten. 'Blijf nou bij mij', 'ik kan je niet missen' of 'je vriendinnen zijn belangrijker'. Ze is gevoelig voor deze argumenten. Deze bewijzen hoeveel hij van haar houdt. Het streelt haar ego ook wel.

Rozemarijn: 'Zeker in het begin gaat de vrouw hier vaak in mee. Dit is waarmee het isoleren van de vrouw begint. Het is een spel van macht en onmacht wat helemaal uit de hand gaat lopen.' Wat eerst een uiting van liefde was, verwordt tot je reinste manipulatie. 'Ga je alweer naar je vriendinnen?' 'Die mensen zijn niet goed voor je.' De vrouw raakt langzamerhand geïsoleerd. Haar netwerk van familie of vriendinnen wordt kleiner. Contacten worden verwaarloosd of verwateren en banden worden doorgesneden. De man heeft in dit stadium alle macht.

En dan vallen er klappen. De eerste werkelijke escalatie is een feit. Volgens Anke, ook hulpverleenster van het Steunpunt Relationeel Geweld, wordt deze eerste crisis in veel gevallen nog wel besproken met familie of vriendinnen. De man heeft vreselijke spijt. Hij belooft dat het nooit meer zal gebeuren en de vrouw geeft hem een tweede kans.

Rozemarijn: 'Dit is een omslag in de machtsverhouding. De vrouw heeft op dit moment de macht over het verdere verloop van de relatie in handen. Zij is degene die bepaalt dat ze hem nog een tweede kans geeft. En de man voelt zijn onmacht hier het sterkst.'

Anke vult aan: 'Het werkelijke probleem blijft echter liggen en het geweld zal zich herhalen. Geweld stopt niet vanzelf. Hier komt ook het schaamtegevoel om de hoek kijken als het toch weer escaleert. Want niemand van je familie en vriendinnen zal nu nog begrijpen dat je bij hem blijft. Ook zitten mensen niet te wachten op jouw drama's elke keer.'

Het isolement van de vrouw wordt alsmaar groter. Ze kan met niemand meer over praten wat er thuis allemaal gebeurt. Uiteindelijk mondt het sprookje uit in een nachtmerrie. Het geweld wordt heftiger en volgt met steeds kleinere tussenpozen op elkaar. De vrouw probeert het de man voortdurend naar de zin te maken en hoopt daarmee angstvallig te voorkomen dat ze zijn 'trigger' raakt. Die trigger wordt steeds sneller geraakt. Grenzen vervagen. Ze weet niet meer waar ze aan toe is met hem. Ze gaat zichzelf meer en meer wegcijferen om maar te overleven, vertelt Rozemarijn.

Anke: 'Dit is nooit voldoende om het geweld te stoppen. Zo'n man zal zijn macht laten gelden.'

Anke: 'Veelal komen vrouwen bij ons terecht als ze De Eerste Lijn bellen. Dat is de telefonische hulpverleningsafdeling van de Vrouwenopvang. Soms zijn ze doorverwezen door de huisarts of de politie of ze komen via het inloopspreekuur. Ons doel is dat het geweld stopt. Vaak merken we dat ze hun man helemaal niet willen verlaten. Ze willen alleen dat het geweld stopt.

Pas wanneer de kinderen niet meer veilig zijn en zij ook slachtoffer worden van de agressor is dat vaak de druppel om het niet langer meer te pikken en uiteindelijk de man toch te verlaten. Rozemarijn: 'Wij proberen preventief, liefst nog voordat het geëscaleerd is, met ze aan de slag te gaan.

Een van de eerste dingen die wij doen is inventariseren wat er aan de hand is. Samen met de vrouw gaan we werken aan het probleem. We kijken hoe het geweld is ontstaan. Vaak is er sprake van een bepaald patroon dat in de relatie is geslopen. We maken vrouwen ervan bewust dat die patronen er zijn en kijken hoe we die kunnen doorbreken. We moedigen de vrouw aan tot het betrekken of reactiveren van een netwerk. We proberen haar weerbaarheid te vergroten, zodat ze beter voor zichzelf leert opkomen. We proberen de vrouw haar kracht te laten hervinden.'

Anke: 'In sommige gevallen kan er een time-out nodig zijn. Hiervoor bestaat crisisinterventie. De vrouw komt dan tijdelijk tot rust in een van de huizen van Vrouwenopvang.'

Voor zeer ernstige gevallen, wanneer er sprake is van een ultra-agressieve partner, bestaan er vluchthuizen, de zogenaamde blijf-van-mijn-lijf huizen. Daar kom je terecht als je acuut je spullen bij elkaar zoekt en letterlijk vlucht. Dit is zeer ingrijpend. De vrouw laat alles achter zich en zal een nieuw bestaan moeten opbouwen, desnoods in een ander deel van het land.

De hulpverlening richt zich tegenwoordig ook op de dader. De politie neemt huiselijk geweld zeer ernstig. Mariet Houwen, regioprojectleider Huiselijk Geweld, politie Amsterdam-Amstelland: 'Elke agent krijgt tegenwoordig een basisopleiding huiselijk geweld. Er zijn afspraken gemaakt met justitie waarbij de dader onder bepaalde voorwaarden een traject kan volgen. Deze aanpak noemt men daderbehandeling. Hij leert omgaan met agressiviteit en geweldloos te communiceren. Daarbij gaat men ervan uit dat wat is aangeleerd ook weer kan worden afgeleerd.'