De effecten van huiselijk geweld op de samenleving

Huiselijk geweld en de effecten daarvan hebben een brede weerslag op de samenleving. Huiselijk geweld komt overal voor, in alle lagen van de bevolking en bij alle etnische groepen. Een op de vijf aangiften van geweld valt onder de noemer van ‘huiselijk geweld'.

Dat betekent dat huiselijk geweld van alle geweldsdelicten het meest vaak voorkomt. De veronderstelling dat huiselijk geweld alleen in de ‘lagere' milieus voorkomt is onjuist. De resultaten van onderzoek wijzen uit dat huiselijk geweld in alle sociale lagen van de bevolking voorkomt.

Hoger opgeleiden zijn zelfs vaker vertegenwoordigd in de politiestatistieken dan lager en middelbaar opgeleiden. Dit laatste zegt vooral iets over de aangiftebereidheid van deze groep.

Huiselijk geweld is een vorm van geweld die niet op zichzelf staat. Veelal zijn de slachtoffers van huiselijk geweld vrouwen, kinderen en ouderen; groepen die vanuit de overheid al veel aandacht krijgen. De aanpak van jeugdcriminaliteit en probleemjongeren is in vele gemeenten een speerpunt van beleid. In een aantal gevallen kan de oorzaak van dit gedrag gevonden worden in thuisgeweld.

Uit onderzoek blijkt dat jongens die seksueel zijn misbruikt een verhoogd risico hebben om gewelddadig te worden. Tevens blijkt uit onderzoek dat er jaarlijks zo'n 100.000 kinderen getuige zijn van huiselijk geweld. Zij vertonen aanmerkelijk vaker probleemgedrag dan andere kinderen.

Zo'n 40.000 van deze kinderen lopen een verhoogd risico op (gedrags)problemen. Een andere belangrijke groep slachtoffers van huiselijk geweld zijn allochtone vrouwen. De ervaring leert dat deze groep nauwelijks hulp zoekt, terwijl zij vaak extra kwetsbaar zijn door hun eenzame en geïsoleerde positie.

De overheid maakt zich al jaren sterk voor betere integratie en emancipatie van deze doelgroep, maar zolang grote aantallen van deze vrouwen slachtoffer blijven van huiselijk geweld is de kans niet groot dat die doelstellingen worden gehaald.

Een vaak vergeten groep zijn ouderen. De problematiek is onbekend terwijl toch ruim 5% van de zelfstandig wonende ouderen mishandeld wordt. Plegers zijn vaak de mantelzorgers of familieleden van de ouderen, maar ook de partner.

De onzichtbaarheid en onbekendheid van de ouderenproblematiek kent twee hoofdoorzaken. De eerste is dat deze groep slachtoffers veelal een afhankelijkheidsrelatie hebben met hun pleger, degene die voor hun zorgt. Dit heeft tot gevolg dat ze niet snel aangifte zullen doen. De tweede hoofdoorzaak is dat er geen wetgeving is, zoals bij kindermishandeling, om aangifte door de buitenwereld te vergemakkelijken.

Bij huiselijk geweld draait alles om macht en controle. Huiselijk geweld houdt volgens deze definitie meer in dan alleen die tussen de (ex)partners. Het is dus van belang alle aspecten van huiselijk geweld te kennen en als zodanig te herkennen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • De vader die door zijn verslaafde zoon wordt bedreigd om geld en onderdak.
  • De hoogbejaarde vrouw die door haar kleindochter financieel wordt uitgekleed, terwijl zij zich in een zeer emotioneel afhankelijke situatie bevindt (haar enige contact met de buitenwereld en de familie). De dader die een huisdier doodt of mishandelt om macht uit te oefenen op zijn partner.
  • De afhankelijke bejaarde in een verzorgingshuis die verwaarloosd wordt, hetzij uit onvoldoende zorgcapaciteit of uit andere motieven.
  • De 12-jarige jongen die dieren mishandelt op de kinderboerderij, maar mogelijk zelf slachtoffer is van huiselijk geweld.
  • Vernieling van persoonlijke, geliefde voorwerpen van de (ex)partner.

Helaas komt huiselijk geweld in alle lagen van de bevolking voor. Bij hoog geschoolden of bij personen met een bepaalde status komt de politie minder vaak ter plaatse. De schaamte is hier nog groter, de mishandelingen en vernederingen vaak geraffineerder, zodat deze ons minder frequent ter ore komen. Deze slachtoffers zijn enorm geïsoleerd, omdat ook familieleden meestal niet op de hoogte zijn. Een positieve omstandigheid is wel dat deze slachtoffers vaak een eigen inkomen hebben en gemakkelijker in staat zijn eventueel zelfstandig verder te leven.

Om te komen tot een aanpak van huiselijk geweld is het vooral van belang om de problematiek daadwerkelijk te erkennen. Huiselijk geweld lijkt onzichtbaar omdat het geen directe maatschappelijke overlast bezorgt. Daarnaast blijkt het vaak moeilijk de omvang van huiselijk geweld in de eigen gemeente in te schatten.

Veel gevallen van huiselijk geweld worden niet geregistreerd, waaruit men zou kunnen concluderen dat de omvang van huiselijk geweld in de eigen gemeente wel meevalt. Ook de signatuur van gemeenten kan aanleiding zijn te denken dat dit probleem zich niet binnen de eigen gemeentegrenzen afspeelt.

Deze veronderstellingen worden door onderzoeken weerlegd maar beletten soms nog steeds een effectieve aanpak en dat is heel tragisch, want er sterven jaarlijks 80 vrouwen, 25 mannen en 50 kinderen als gevolg van huiselijk geweld. De landelijke cijfers geven aan dat zeker 80.000 kinderen blijvend lichamelijk letsel over houden aan huiselijk geweld en dat maar liefst één op de vijf vrouwen wel eens te maken heeft met huiselijk geweld. Steeds meer wordt de omvang van huiselijk geweld ook op lokaal en regionaal niveau geregistreerd en geruststellend zijn de cijfers vooralsnog niet.

Huiselijk geweld is géén privé probleem! Bij huiselijk geweld gaat het om strafbare feiten. Dat het zich in een privé-omgeving afspeelt, waarbij pleger en slachtoffer elkaar kennen, zelfs een relatie onderhouden, maakt het niet minder erg. Integendeel, geweld van een vreemde is ernstig, maar geweld van een bekende is meestal nog ingrijpender.

Vooral bij kinderen zijn de gevolgen van geweld binnen het gezin vaak groot: zij presteren minder op school, isoleren zich van andere kinderen of gaan zelf over tot geweldgebruik. In het verdere leven blijken ze vervolgens vaak moeite te hebben met (intieme) relaties en de opvoeding van hun eigen kinderen.